Hai tempo que, os lectores máis perspicaces e asiduos, saben da miña vinculación co mundo da música nocturna coma pinchatunes-dejota residente no clube meco Twist & Shout. Outros, quizáis, tamén saiban que dun tempo a esta parte, se me relaciona con outros locais, desta vez composteláns, como o Kunsthalle, —onde entre outras cousas, tamén me poden atopar como english teacher cada martes, de 20.30 a 00.00 nos encontros de iThinkAboutEnglish—.
Carlos Montilla e David Barro, responsables do Kunsthalle, atenden ás televisións.
A razón desta entrada, para evitar rodeos, é a chamada 'Revolución' que deu comezo hoxe no devandito lugar de nome alemán. Unha taberna que se define na teoría e na praxis pola súa contemporaneidade, que pretende ser punto de encontro entre sinerxias de creación artística de diversa índole (ben sexa arte plástico, pictórico, culinario, performático, musical...), e que presenta este mes unha programación moi completa que inclúe concertos, encontros afterwork, foros disruptivos, entroido parties e maridaxes entre comida, música e creación artística.
Sashimi e tartar de xurelo maridados cun viño Ribeiro presidiron a rolda de prensa.
Os principais responsables desta revolución son David Barro e Carlos Montilla, ambos vinculados ao mundo da produción cultural, e Alén Tarrío, que se atopa ao mando dos fogóns. Na rolda de prensa que tivo lugar esta mañá do día 5 de febreiro, puidemos contemplar os traballos capturados en vídeo realizados pola artista visual e performerAna Gesto e a intervención nunha das paredes do Kunsthalle a cargo de Almudena Fernández Fariña (Vigo, 1970).
Almudena Fernández Fariña intervindo no espazo do Kunsthalle
iThink
É a "marca que trata de actuar globalmente dende o local a partir dun compromiso coa cultura e a sociedade e dun comportamento responsable". Este distintivo visibilízase a través de tres liñas de actuación que se retroalimentan: o espazo físico —Kunsthalle—, as redes sociais/Internet, e a terceira vía será proxectada na organización e na produción de eventos externos en diferentes cidades.
De esquerda a dereita: Almudena Fernández, Ana Gesto, Carlos Montilla e David Barro.
A máquinaria arrincará este mes co concerto do Ciclo Autorretratos,que organiza Desconcierto Cultural e que chega á súa terceira tempada con Kunsthalle como sede. Deste modo, o mércores día 6 será o turno de Ben & Bruno (Peter J. Brant), seguido o 19 de febreiro de Bird by Snow (Fletcher Tucker), mentres que pechará o 21 de marzo o ciclo coa banda Mist. O xoves 7 continuará unha exitosa proposta, a segunda das Nerd Nites (que comezou con esta taberna contemporánea como pioneira en España, en colaboración coa USC),ás 21 horas, e ao día seguinte —venres 8— promoveráse o primeiro Foro Disruptivo, onde profesionais de diferentes sectores culturais compartirán un encontro para promover a innovación no eido da cultura. O sábado 9 o protagonista será, como non, o entroido, cunha festa que xirará a redor do director de cine Quentin Tarantino, e das emblemáticas personaxes das dúas películas.
Os martes (teño que admitir que nisto imparcialidade hai pouca) a mellor forma de aprender inglés e coñecer xente, crear sinerxias e reconducir o karma, todo de balde, é asistir aos encontros de iThinkAboutEnglish, de 20.30 a 00.00. Alí estará Manu Tf (eu) de anfitrión, con debates, charlas e Quiz Time.
E que facer un xoves en Compostela? Pois o mellor é ir ata o Kunsthalle, onde eu (Manu Tf), outra vez, a partires do 14 de febreiro lles darei a mellor das acollidas nos encontros afterwork, no Piso 0. E para rematar este comezo revolucinario unha aposta musical moi interesante con Sethler o xoves 22, o alter-ego de Hugo Martín Cuervo, recoñecido no mundo da curtametraxe por ser o director máis novo nominado a un Goya.
Sen máis dilación, e esperando que a información lles resulte de interese (sen esquecer os agradecementos a Eliana pola claridade da súa nota de prensa), déixovos con 'Míranos' de Sethler.
Esta será a terceira e derradeira reportaxe sobre a exposición 'Plan de Rescate' que tivo lugar no espazo comercial eLEFANTE330, en A Coruña, o mes pasado. Co fin de evitar unha sorte de cadáver exquisito recomendo a lectura das entradas anteriores (I e II).
Sen máis dilación procederemos a mercar e vender sangue.
Compro e vendo sangue
É o título da obra que presentou Edu Valiña (Lugo, 1972) —actualmente técnico especialista en actividades culturais e didácticas na Fundación Granell—, na one day exhibition comisariada por María Marco. Consistente na documentación dunha acción, mostra en diversas fotografías o movemento da bandeira de España, deteriorada polo vento e as inclemencias do tempo, situada nun mastro no balcón dun concello do sur de Lugo.
Segundo o artista, a peza está relacionada coa identidade e o contexto, o título alude "ao persoal, neste caso aos homes-anuncio que se atopan no centro das cidades, anunciando a compra e a venda de ouro". "O símbolo nacional representa a sangue e o ouro, por iso a peza xoga co espectador para formularlle a pregunta: canto custa o teu sangue?"
A coherencia coa liña temática de 'Plan de Rescate' xustifícase coa situación que pretende conceptualizar a obra verbo do momento vital de moitos individuos que repensan o prezo da vida ante unha situación económica en extremo desfavorable; acentuada "polo excesivo bombardeo mediático de coacción do individuo nun contexto de crise global". Esta peza, afirma Valiña, "quere por en solfa ata que punto a crise económica está ligada con outros conceptos relacionados coa identidade e a propia concepción de país."
Che, grosso modo
Nunha das paredes situadas máis preto da entrada/saída do eLEFANTE330 permanecían encolados tres cartaces baixo o título A. grosso modo (en relación a unha publicación homónima). Segundo o autor, Misha Bies Golas, trátase dun panfleto en forma de rolo que contén 50 láminas de diferentes formatos e un paquete de cola para papel de parede, e que versan sobre "a xuventude rebelde, o problema das drogas e a crise de valores".
A obra pódese entender como a continuación doutra publicación sobre a crise de fe titulada A modo de conclusión, onde Bies traballa a partires da reapropiación de imaxes preexistentes outorgándolles un novo sentido crítico analizando a idea da morte de Deus, ou cuestións como "o sometemento á certeza dos propios valores".
Coreando o 15M
Seguindo o fío condutor que ten a crise económica como background expositivo, Marco Godoy (1986, Madrid) presentou a gravación da actuación do coro 'La Solfónica', titulada como Reclamar el eco. O proxecto pon en circulación as consignas que quedaron rexistradas nos cartaces e audios durante as acampadas españolas.
"Nesta ocasión, as frases que foron entoadas nas manifestacións son reproducidas harmonicamente por un coro de voces", son descontextualizadas e recontextualizadas no marco da exposición de 'Plan de rescate', fóra do seu ámbito habitual. Ademais da obra de Godoy que foi reproducida no eLEFANTE330, o coro 'Ludus Tonalis' realizou unha performance o día da inauguración na praza de Lugo de A Coruña
Infancia, peregrinación, defensa, cañón
A contribución en fotografía correu a cargo de Juan Adrio (Pontevedra, 1971) e Vanesa Díez (Vigo, 1975) na forma de imaxe en branco e negro, —árida, taponada— titulada S/T (Apología de la infancia).
Héctor Barrios por outra banda presentou un documento audiovisual denominado Peregrinación, José Manuel Vidal un Cañón dourado (máis información nuns días) e o Proxecto Socheo participou cun vídeo rescatado do esquecemento denominado Defensa da flota guardesa trala exclusión dos caladoiros protugueses.
Trátase "da película da xornada de mobilización convocada pola Unión Sindical Local e CC.OO.-Comisións Mariñeiras contra a administración central española de Adolfo Súarez pola aplicación por parte de Portugal da protección dos seus caladoiros, de tal xeito que á flota de A Guarda, que viña faenando na plataforma continental de Portugal, tivo que deixar de facelo e a partires diso, saír á procura de novos caladoiros, no banco canario sahariano."
Sustento artificial
O artista Jorge Perianes (Ourense, 1974) fixo gala da súa capacidade para atraer a atención do espectador mediante a intervención no espazo cunha viga de metal (propias das obras, de construción) que sostiña unha pedra, aparentemente real e pesada, contra o teito do lugar de exposición. Segundo se afirma na reseña sobre a intervención realizada no pub Kunsthalle en Santiago de Compostela:
"Perianes traballa no espazo coma se fose un campo de minas. As súas esculturas-instalacións desvían a atención do espectador dos aspectos simplemente figurativos e aparentemente cómodos das súas imaxes cara unha idea de intervención como accidente, como trampa, como método de suspicacia ante a apariencia do real. O obxecto vólvese vital mentres asiste á representación do cotiá nun espazo escénico e teatral".
Se ben non tiven ocasión de discutilo co artista, permítanme apreciar que a viga podería ser o home-muller contemporáneo que sustenta ao burócrata atemporal-pétreo, que deixou de ser animal político-social nalgún momento da historia, pero que deixou a pel de cordeiro posta. Hai tempo que se descubriu a fraude pero seguimos a sustentar o peso falso, por inercia.
Corolario (sic)
Hai máis dun mes que tivo lugar 'Plan de Rescate'. Comezou a primeira reportaxe no 2012 e remata agora, cando xaneiro xa cheira a poalla. Foi a miña intención dar pábulo do acontecido no eLEFANTE330 e deixar este e-documento como testemuño do mesmo.
Narra Fernando Savater na súa última novela, Los invitados de la princesa, como unha nai fala co seu irmán, preocupada por que a súa filla pasa demasiado tempo na Internet (a tradución é miña):
—Pero, por favor, Andrés, se viras esas páxinas da rede nas que pasa hora tras hora... —Non me digas que a rastrexas ata o punto de meterte tras dela en pantanos virtuais? —Só en sitios correntes, como Twitter ou Facebook, xa sabes, para facerme unha idea. —Non os coñezo, só entro nos sitios da miña especialidade. Atopaches moita pornografía, irmanciña? —Peor: moita estupidez.
Pola miña parte, aquí seguiremos, equilibrando a balanza.
Esta é a segunda reportaxe sobre a exposición 'Plan de Rescate' que tivo lugar no espazo comercial eLEFANTE330, en A Coruña, o 14 de decembro.
Se ben na primeira das entradas sobre esta one day exhibition demos comezo citando unha obra de Susan Sontag verbo da interpretación (Contra la interpretación...) paréceme axeitado, debido á temática da mostra, comezar, desta vez, cun pouco de economía:
"A pouco que reflexionen sobre o tema, moitos economistas consideran a Gran Depresión dos anos trinta como unha traxedia gratuíta e innecesaria. Só con que Herbert Hoover non intentara equilibrar o presuposto ante unha depresión económica; só con que a Reserva Federal non defendera o patrón ouro a costa da economía interna; só con que os funcionarios subministraran liquidez aos bancos ameazados, calmando deste modo o pánico bancario que se produciu en 1930-1931; entón, a crise da Bolsa en 1929 só tería ocasionado unha recesión corrente, que se podería ter esquecido cedo. E como os economistas e os responsables da política aprenderon a lección —ningún secretario do Tesouro moderno repetiría a famosa recomendación de Andrew Mellon, de «liquidar o traballo, liquidar as existencias, liquidar aos granxeiros, liquidar a propiedade inmobiliaria... eliminar a podremia do sistema»—, nunca volverá suceder algo semellante á Gran Depresión. ¿Ou si?"
Desta forma comeza o premio Nobel Paul KrugmanEl retorno de la economía de la depresión y la crisis actual, onde repasa nun rexistro divulgativo as maiores crises económicas do século pasado, ata chegar á nosa crise actual, reflexionando sobre as súas causas, consecuencias, e sobre a pertinencia ou obsolescencia do modelo produtivo capitalista.
Virus, parqué, nación
No contexto deste paradigma foi creado PSJM, o equipo artístico formado por Pablo San José (Mieres, 1969) e Cynthia Viera
(Las Palmas, 1973) que opera desde Berlín como marca comercial de arte última e que presentou no eLEFANTE330 a súa obra en forma de vídeo El ocaso de los Estados Nación. Unha crítica á voracidade da economía financeira onde os logos das empresas que cotizan nas Bolsas máis influíntes do mundo comen, como unha sorte de virus informático, as bandeiras de diferentes países coma EUA, España, ou Xapón.
Interesados polos temas relacionados coa imaxe de marca, o mercadeo (marketing) ou a arte como mercadoría, PSJM conta con proxectos coma MARX® —reseñado polo xornalista e escritor Vicente Verdú aquí— e consideran que "o artista é a marca, a obra é o produto"; aínda que non quere isto dicir que se supedite a creación ao modelo produtivo mercantil como constata José María Durán, doutor en Historia da Arte Moderna e Contemporánea, no seu ensaio PSJM: Sobre los procesos de trabajo y arte en el capitalismo:
"(...) unha cousa é que o capital intente reorganizar a arte baixo o mando dos seus procesos de valoración e sobre todo baixo as leis do mercado, como constata Negri, outra moi distinta é que a arte busque directamente e sen reparos organizarse dunha forma na que asume polo menos dun xeito simbólico ou na superficie a forma na que o capital organiza o traballo. Neste sentido deberiámonos de fixar nunha afirmación que PSJM repiten con certa frecuencia: «esforzámonos por xerar simulacros, non parodias»." (texto completo)
Made in José Andrés Santiago Iglesias presentou en 'Plan de Rescate' unha serie de obras pertencentes ao seu Made in, onde podiamos ver as versións de China, Japan, USA, e Spain. Por orde, presentaba unhas impresións en papel washi de 70 gr/m2 dun billete de 10.000 iuans chinos, unha figura de origami (unha grulla ou grúa), un dólar estadounidense e un billete de 1.000 pesetas dobrado varias veces, cun billete de 500 euros en forma de barquiño enriba.
Un interese especial é o que profesa o artista —doutor en Belas Artes pola Universidade de Vigo— pola cultura xaponesa, xa por iso a súa tese versa sobre La viñeta Japonesa. Del Cuadro Flotante al Tebeo Manga, cualificada ademais con cum laude por unanimidade. Dende o 2005 pertence e traballa no grupo de investigación I+D dx5 - digital & graphic art research, co-dirixido por Ana Soler Baena e Kako Castro Muñiz. É autor dos libros Manga. Del cuadro flotante a la viñeta japonesa (2010) e A Ding in Japan (2008) e a súa obra está recollida en numerosos catálogos, así coma en diferentes publicacións artísticas tales como The Print Factory 1 (máis información aquí).
Especulación urbartística
O artista Jacobo Bugarín (1983, Santiago de Compostela) presentou un documento, titulado como obra Derecho a la especulación. Presupuesto para el desarrollo de concepto del local comercial eLEFANTE330, onde se detallan brevemente os aspectos precisos para o desenvolvemento dunha idea —e plasmación en maqueta ou render da mesma— que ten por obxectivo o acondicionamento e aproveitamento do local comercial onde tivo lugar a mostra. Deste xeito o artista remite á dirección do eLEFANTE330 unha proposta especulativa que ten en conta a fase intelectual e conceptual onde se reflicte a cantidade de cartos precisos para ser levada a cabo.
Se ben podía non ser a intención do artista, tamén remite e critica —e no gremio xornalístico e publicitario sábese, sobre todo no plano amateur— a enganosa impresión, ás veces moi estendida, de que o traballo intelectual, o consello artístico/creativo/mercantil de imaxe de marca, de produto vendible, de deseño gráfico... por non ser facilmente valorable/medible (en canto en tanto non é traballo «físico») é normalmente mal pagado, ou non pagado en absoluto. Doña Sofía
Tomando o graffiti como forma de expresión o artista Joan Morera Arbones (Vigo, 1984) realizou unha peza ex profeso para a exposición no eLEFANTE330, denominada Sofía, e pertencente a unha serie aínda en produción. A obra recodifica (traduce, e por iso, interpreta) a signatura da súa Real Maxestade a Raíña Doña Sofía, como tag de rúa con aerosol, nunha busca dos "límites da representación e o paradoxo da imaxe dende o seu uso, función social, e contido simbólico".
O artista adoita traballar con documentos que posteriormente reproduce de forma manual, coma na serie The Spanish Earthonde da conta da paisaxe do Estado español con publicacións en 3D do Boletín Oficial do Estado verbo da disposición do territorio. En particular, segundo Morera, Sofía "relaciona a tradición pictórica da Pintura Mural e do Graffiti coas formas oficiais de representación do poder e construción da memoria", e é a signatura dunha raíña "nun país cheo de contradicións históricas onde a monarquía é o paradigma da estatuaria vivinte contemporánea e a democracia unha performance, ou quizais xa unha flashmob, cuatrienal". "Cando a «realidade» supera á ficción, o espazo expositivo concibido para a arte queda obsoleto".
Ícaro
Conta o mito grego que Dédalo, coa intención de escapar da illa de Creta e do rei Minos, conseguiu fabricar un par de ás para el, e outro para o seu fillo Ícaro. Algunhas plumas ían ancoradas con fíos, pero outras, as máis pequenas, xuntounas con cera. Cando os aparellos estaban rematados, e ambos, pai e fillo, se dispoñían a saír voando da súa prisión, Dédalo advertiulle a Ícaro que non debía voar nin moi baixo, pois a escuma do mar empaparía as plumas, nin moi alto, pois o sol derretería a cera que mantiña firmes as plumas das súas ás artificiais.
Todos sabemos como rematou a historia. Ícaro quixo subir demasiado e rematou no Hades. No seu Ícaro carmesí(La rebelión de los polígonos) Vítor Mejuto (Barcelona, 1969), revélanos a figura do mito grego que se rebela contra a simetría e as liñas rectas —na busca, non sabemos se de o paraíso ou da liberación formal—. Esta obra de Mejuto enmárcase dentro do seu estilo xa coñecido e evolucionado, que derivou da tradición da abstracción xeométrica, cuxa xénese se atopa (como podemos ler na biografía do artista) "no construtivismo ruso, a Bauhaus e o movemento De Stijl holandés e que máis tarde foi asumida por algúns informalistas da escola de Nova Iorque como Frank Stella ou Keneth Noland".
Corolario
O que nun comezo ían a ser dúas entregas sobre o 'Plan de Rescate' serán tres. Por falta de tempo, e debido a axentes externos denominados «traballos remunerados» precisos para poder seguir adiante.
Remato cunha cita de Zygmunt Bauman (Mundo Consumo, 2010):
"«A arte non é unha existencia mellor, senón alternativa —dixo Joseph Brodsky—. Non é un intento de escapar da realidade, senón todo o contrario: un intento de animala.» Os artistas son adversarios ou son competidores nesa labor que os administradores desexan monopolizar." (§281)
O venres pasado, día 14, acudimos por primeira vez a cubrir
un evento á cidade de A Coruña. O motivo foi a exposición denominada 'Plan de
Rescate', un one day exhibition que
tivo lugar para inaugurar o espazo eLEFANTE330, e que foi comisariada por María
Marco (editora de Plétora).
As obras do elenco de artistas escollidos (22) tiveron —grosso modo—, como elemento común, a
crítica ao status quo, á crise crediticia,
ou á economía de mercado. Porén, tamén atopamos outras obras non directamente
relacionadas con estes temas, pero con puntos de encontro cos mesmos; ben pola
traxectoria do artista, ben polo contexto de creación.
Debido ao número de creadores participantes non adicaremos
amplas e profundas reflexións a cada unha das obras. Máis ben repasaremos o
exposto*,
en varios volumes, dando testemuño do acontecido, dos artistas implicados,
evitando que as árbores non deixen ver o bosque.
Post-Porno Terrorismo
Afirmaba Susan Sontag en 1964 (Contra la interpretación y otros ensayos), verbo da interpretación
que:
“A finalidade de todo comentario sobre arte debería ser hoxe
que as obras de arte —e, por analoxía, a nosa experiencia persoal— foran para
nós máis, e non menos, reais. A función da crítica debería consistir en mostrar
como é o que é, inclusive que é o que é, e non en mostrar que significa. En lugar dunha
hermenéutica, precisamos unha erótica da arte.” (p. 27)
Se ben podemos asentir o disentir con esta reflexión, ou
considerar pertinentes ou superadas tales consideracións, o certo é que a cita
vén de perlas co Anarquista desnudo de Javier Largen;
sobre todo no que ten que ver co erótico.
O 7 de novembro, Manuel AO, dirixido polo artista Javier Largen, realizou unha performance nas
instalacións da Facultade de Filosofía e Letras da Universidade de León, dentro
do Festival Post-Porno da cidade. A actuación foi gravada en vídeo e exposta no
eLEFANTE330. Nesta peza podemos ver a un home case nu que só viste botas
negras, chaqueta e pasamontañas e que se pasea por diferentes estancias da
institución educativa nunha acción de porno terrorismo berrando consignas
tales como “la felicidad no es ningún espacio publicitario”, “la identidad
sexual no se elige”, e, quizais a máis citada en medios e provocativa,“follémonos
al estado”.
Segundo podemos ver na súa páxina persoal o traballo de
Javier Largen sitúase “nun territorio intersticial entre a arte e a vida” e “nun
espazo híbrido entre diferentes disciplinas: as artes visuais e a publicidade,
a moda e a performance, a experimentación audiovisual e o vídeo musical…”. Usa
diferentes medios e plataformas para “contar historias, pero tamén para facer
visible o invisible”, e para colocar “na corda frouxa conflitos de xénero,
rituais de identidade, gustos, modas e ideoloxías”.
Happenings
Por casualidade temos tamén en Contra
la interpretación... (op. cit.) un ensaio sobre o que se deron en denominar happeningse que apareceron en EE.UU alá polos anos 50. Casualidade (máis ben intencionalidade narrativa pura e dura) é
que a obra que vén de seguido se denomine Acontecimientos
I.
A autora é a coruñesa Carmen
Delaco (1976) que presenta un óleo de gran forza expresiva onde unhas
figuras escuras aprehenden a un rapaz sen camisola; unha imaxe que na maioría
dos casos nos remite ás tan presentes manifestacións e protestas que se levan
rexistrando os últimos anos por mor das políticas adoptadas para combater a crise económica, e a acción policial que tivo lugar nelas.
O traballo da artista plásmase no lenzo denotando unha
habilidade característica para reproducir sensacións físicas e a ilusión
dramática de movemento. Deste modo, semella que o protagonista da peza exposta
no eLEFANTE330 quere escapar, zafarse do marco e deses tons carbonizados que o
amarran con forza polas mans.
Á hora de pintar Delaco, segundo figura aquí,
pretende “meterse por completo dentro do que está a ocorrer no lenzo, deixando
en último plano a imaxe” que quere representar. A súa intención é “falar a
linguaxe da pintura, como quen aprende un idioma e sabe o que lle están a
contar, o que lle están a pedir e así responder segura e con naturalidade”.
Arames Trastoy
Unhas das pezas que chamaba máis a atención ao entrar no
lugar de exposición era a obra Sen título realizada polo artista Mauro Trastoy (Ferrol, 1971) —cuxo paso polo Fac Peregrina quedou rexistrado aquí meses atrás—,
unha sorte de cempés de cor negra ao que lle saían pelos por todas partes, que
dividía a instancia interactuando co espazo —houbo algún descoidado que
interactuou tamén coa peza—, e que xogaba co espectador dando a sensación de
dureza, de arame, cando non o era.
Gran parte da obra de Trastoy mostra o seu gusto pola
creación de estruturas baseadas na repetición dun xesto. A partir dun material
(corda, madeira, arame…) concreta unha acción
(medir-recortar-atar, cortar-pegar…). Coa repetición dese xesto/acción
constrúese unha estrutura, e créanse
unhas pautas de acción que se vén
interrompidas ben por non dispor de tempo, polo cansanzo, por que se cubre o
espazo da obra, por alternancia con outros procesos…
Quedas libre de prisión
Irónico e crítico mostrouse Enrique Lista (Malpica de
Bergantiños, 1977) co seu traballo Juegos
de Finanzas —unha actitude á que xa puidemos botar un ollo na súa
exposición na Zona C de Compostela— que presentaba o xogo do Superpoly (coma o Monopoly) pendurado na parede, seguido
de tres cadros que contiñan por orde: unha carta onde se lía ‘Puerta del Sol
Hipotecada por 140.000 pesetas’, logo dúas cartas unha a de Suerte ‘Pague por gastos escolares
15.000 pesetas’ a outra de Caja
‘Pague por gastos escolares 10.000’, e por último unha serie de cartas do xogo
entre as que estaba a famosa ‘Con esta tarjeta te libras de la cárcel’ (esta
debe ser a que levaba Camps no peto).
Segundo a comisaria independente María Marco, Lista é ante
todo, “un francotirador de ideas”, e “apunta con precisión e dispara a dar”. O
seu traballo móvese entre o enxeño e a ocorrencia, e “consegue tocar aí onde
doe, intervindo asépticamente as feridas coa precisión dun cirurxián vello que
conta chistes mentres cose” (texto completo aquí). En referencia á obra exposta no eLEFANTE330, as regras do Superpoly non deixaron a ninguén impasible: "a base fundamental deste xogo consiste na adquisición de propiedades a fin de, obtendo a maior cantidade de cartos, desbancar aos demáis xogadores, ficando como dono absoluto de todo o capital"; en fin, #cousasparanenos.
Congo 1880
Así se titula o vídeo exposto pola artista galega Gemma Pardo (1976). Nel vemos unha terra árida, unha paisaxe deserta cuns poucos
animais, contra un horizonte difuso. A auga, moi lentamente, anega o lugar ata
que de forma inesperada a cámara mostra edificios industriais na distancia, alén
a auga. É a contraposición entre o rural
e o urbano, a natureza e a industria. A transformación da paisaxe pola man do
home. O custo do progreso.
Normalmente a artista traballa con fotografía e vídeo en
temas relacionados co tempo e as transformacións que teñen lugar en lugares
determinados. Pardo ve a idea da paisaxe como algo “sorprendente e romántico,
revelado dun xeito meditativo e reflexivo, sen imposicións de significado ou
narrativa, aínda que de forma inevitable se atopan na lectura dos vídeos.”
(Des)ocultando
Manuel Eiris (Santiago de Compostela, 1977) tamén formou
parte do ‘Plan de Rescate’ cun vídeo testemuño verbo dun dos seus
característicos desocultamentos onde retira a pintura da parede para deixar ver
o que se esconde debaixo.
Nunha crítica en El Cultural afirma o crítico de arte e
comisario, David Barro, verbo da obra do Eiris, que este “xoga a revelarnos a
pel da pintura” e faino a través dun “exercicio de substración das capas de
pintura de vellas casa que nos descobren as diferentes vidas de quen a
habitaron”, e ademais “sempre dun modo distorsionado xa que a cor (…) nunca será
a orixinal, chegándonos desgastada, coma ese recordo esvaecido tras cada
estrato de pintura."
Afirmaba o artista nunha entrevista ao blogue Niquelada
que “todo o espazo condiciona o
asunto sendo o meu traballo o que se afai a el mais que ao revés e grazas a
iso é posible o diálogo co casual”. Eiris comenta que ten unha forma de
traballar determinada que coñece e que lle serve para comprender: “chego con
ela ao espazo e trato de facela entrar”; “a partires de aí comezan a producirse
friccións da mesma forma que os antigos moradores intentaban pasar un moble
grande que case non cabía polas portas e paredes do lugar”.
Sen título
Amaya GonzálezReyes (Sanxenxo, 1979) participou do ‘Plan
de Rescate’ cun vídeo-arte Sen título, reproducido nunha televisión
colocada no chan, no que se podía ver como alguén tiraba billetes enrugados ao
lixo. Unha crítica, quizais, da sociedade de consumo, da economía de mercado,
onde os cartos son parte primeira e última do sobrevivir cotiá.
Verbo da
exposición ‘Entrar en la obra. Perder(se)
en ella’ —comisariada por Agar Ledo Arias e Iñaki Martínez Antelo— que tivo
lugar no MARCO de Vigo e que rematou en maio deste ano, o texto curatorial
afirma que:
“A ambivalencia
das pezas de Amaya González Reyes reside no seu aspecto amable, fráxil, por un
lado, e no seu significado ameazante e agresivo, por outro, o que conforma unha
metáfora de aquelo que sempre lle fascinou: as relación de poder. Cuestións
simbólicas e formais, presentes en pezas que oscilan entre un minimalismo e un
barroquismo aparentemente contraditorios. E é precisamente esta contradición a
que nos advirte de que os seus traballos non responden a unha categoría
definida, senón a que cada peza se confronta coas vivencias do artistas, coas
súas obsesións e frustracións” (texto aquí)
Colofón
Coma colofón final desta primeira parte sobre a exposición ‘Plan de Rescate’ pareceume axeitado
concluír cunha crítica á actualidade, iso que nos serven os omnipresentes
medios de comunicación, que forman parte das nosas vidas; coma mobles das nosas salas de estar, habitacións e, en definitiva coma entes ubicuos que desprenden contidos efémeros e ruídos de fondo.
Así o vexo na obra do autodidacta Héctor Francesch (A
Coruña, 1977), El pan nuestro de cada día.
De acordo co artista a peza é "unha interpretación da realidade que vivimos e outras realidades que nos acompañan dende hai tempo." Os temas que reflicte son "o da crise e o que conleva; a pobreza, temos a un Mickey Mouse homeless pedindo na porta dun supermercado, facendo unha referencia local co logotipo do propio establecemento. O feito de que sexa un Mickey o que pide esmola, é que hoxe en día ata as grandes empresas caen no burato da crise".
O artista tamén cuestiona o papel da Igrexa na actualidade, "non sabemos que pasará cando a monxa pase por diante do que pide. Seguindo co tema crise de fondo atopamos un baixo en aluguer, algo habitual nestes tempos, idea que conecta directamente co local onde se desenrolou a expo."
Ademáis cuestiona Francesch o papel da policía e afirma que existen dúas visións "totalmente contrapostas do seu papel na sociedade", unha moi boa e necesaria e outra "moi mala". "A personaxe investigada pola policía é un inmigrante, e volvendo ó humor e a ironía, non é outro que Bruce Lee que ven de facer a compra."
*Nesta reportaxe non aparecen todos os artistas presentes en 'Plan Rescate'. Serán comentados en varias partes. As obras non foron dispostas nesta orde na exposición.
Máis fotografías no facebook de culturadeseu.
Ligazóns relacionadas: http://destacados.culturadeseu.com/2012/12/plan-de-rescate.html
Da man ao óleo, do pincel ao lenzo e do estudio persoal á sa de exposición. O proceso é longo e require esforzo e dedicación para que os qualia, esas cualidades subxectivas das experiencias individuais, adquiran formas, texturas e cores. Para que —por usar a expresión científica a modo de metáfora— cada un dos momenta, sentimentos e expresións do pathos se perpetúen no tempo en espazo. Para conseguir, ao fin e ao cabo, a plasmación do efémero.
A labor do artista non termina na obra e por iso
Nandi Alonso dedicou longas horas á montaxe e disposición dos seus traballos
nas paredes do Instituto Europeo Campus Stellae, en Santiago de Compostela. A razón disto, a súa
chamada entusiasta sobre o resultado conseguido no espazo de exposición, uns
días antes da inauguración o mércores 5 de decembro —e que estará ata o 1 de febreiro—, non fixeron máis que
aumentar a miña curiosidade por asistir.
O día sinalado, aparecín alí, cámara en man,
nunha mostra que por nome ten ‘EFímEro’ —e que aínda podedes visitar— e que
comprende óleos realizados tras a viaxe da artista á cidade de Nova Iorque,
expresións íntimas da súa liña conceptual e abstracta, e, de forma inédita,
unha serie de debuxos de formas insinuantes e paleta vermella e negra.
A serie inspirada pola súa visita á Gran Mazá
está dominada por tons escuros, de formas verticais que recordan a skycrapers, e formas abstractas que desafían
o maxín do espectador. Non hai luces de
neon nas súas cidades. Mais ben semella que todo foi tomado pola brea e o
inverno. O cromatismo frío desprende nostalxia e introspección. Por este motivo
contrastan fortemente os lenzos cubertos de azul. En especial o seu ‘SuMmEr
SeA’, onde, dende o porto, lle di adeus á xungla de asfalto. Ou aqueles onde se
deixa de lado o horror vacui para, de
forma sinxela, e cun xiro de moneca, manchar o lenzo con figuras escuras que
remiten, ora a barcos, ora a chantadas na tela.
Jazz e repetición irrepetible
A segunda parte da exposición —situada no andar
-1— centrouse nas denominadas ‘cAliGrAFíAs dE LO EFímEro’ mariñadas cos doces e
hipnóticos sons do acordeón e o contrabaixo do grupo PeldeNoz, que presentou o
seu traballo ‘Jazz&Trad’. Os
debuxos, que mostrou por primeira vez Alonso, foron dispostos con elegancia e en diálogo co espazo e a luz; comprenden o resultado dun proceso de
abstracción que se compón da evocación a través de pezas musicais e a
repetición de movementos e trazos que ao final, tornan irrepetibles.
Son, segundo a artista, a reminiscencia á arte
oriental e en particular á caligrafía xaponesa: ao Shodo en tanto que ‘orde do
trazo preciso coma disciplina’ e ao Haiku
en tanto que ‘poema breve que plasma o
asombro do poeta ante a contemplación da natureza’. “Misturo estes dous
conceptos mediante un trazo mental repetitivo e irrepetible coa expresión do
sentimento do haiku, pero aquí a
Natureza, é o meu interior”, considera Alonso.
Corolario
En épocas de austeridade económica semella que a
arte pictórica e plástica queda descolgada das paredes institucionais,
abandonada á súa sorte na auto-xestión. Así o comentábamos hai un par de
semanas eu e unha comisaria independente, algo desilusionada polas xornadas do
Culturgal; que, ao parecer, seméllase cada máis a un parque infantil e a unha
feira de gando que a un punto de encontro de sinerxias entre actores e axentes
do panorama creativo galego.
O artista busca en todo momento interactuar coa realidade.
De se a súa busca é necesaria ou continxente depende a súa razón de ser. Pero
xustificar a necesidade da cultura, fronte á de infraestruturas de asfalto, non
é sinxelo, nin rápido. Por iso déixovos cunha reflexión do profesor Ramón
Cuartango da Universidade de Barcelona:
“O desenvolvemento dos aspectos idiosincrásicos
que constitúen o ámbito específico no que se desprega o eu non pode ter lugar
máis que no contexto do trato coa realidade, posto que non son outra cousa que
o resultado do exercicio de autodisciplina cuxo orixe se atopa no feito de que
algo requira atención e non haxa outro remedio que prestarlla. Trátase de
actividade, movemento, reiterada…, pero sempre arredor de algo ou dende algo.
Con todo, a relación que se establece entre o eu e as cousas tampouco se define
convenientemente por medio das metáforas de ‘adecuación’, ‘representación’,
‘reflexo’, ‘copia’… O eu non é un espello. O seu comportamento afecta dun modo
fundamental ao mundo; de feito, este depende de el para poder ser o que é.”
(Claves de Razón Práctica, Xullo/Agosto
2012, p. 138)
Volver ao Furancho de Arte Contemporánea é sempre un pracer. É para culturadeseu un lugar recorrente, e ata un fetiche. As primeiras reportaxes tiveron lugar nesa casa situada a poucos quilómetros de Santiago de Compostela, en A Peregrina. Facelo, ademais, para cubrir unha exposición de Diego Vites, pecha un círculo, e abre camiño, nunha senda chea, agora, para o mundo da cultura, de minas anti-persoa.
'JALISIA FANECAS' ten moito que ver coa filosofía e razón de ser do FAC pois do mesmo modo que este espazo-proxecto artístico auto-xestionado pretende hospedar o excedente cultural (como o viño no furancho) que semella non ter cabida nos circuítos institucionais e comerciais da arte, a exposición de Vites quere chamar a atención verbo da numerosa produción artística de Galicia que permanece invisible, nun símil coa pesca de fanecas nunha sorte de abundancia desvalorizada. A gheada e o seseo, centran o foco sobre as diferentes formas de expresarse, lingüística e artisticamente falando, e como poden ser exlcuidas de determinados ámbitos pola condición minoritaria.
Con esta idea a súa caldeirada invadiu os espazos da casa d'A Peregrina: o galpón, o galiñeiro (ou cubo branco) e o remolque do bosque que vixía o furancho. Co fin de distribuír as súas obras conforme a unha coherencia conceptual, o artista traballou durante varios días para dividir a estancia principal en diferentes zonas; delimitadas ora con madeiras, ora con obras e lenzos, e inclusive con andamios de obra. Nun deles, como almeara, estiven eu de pinchatunes, amenizando a xornada, tirando fotografías, gravando o devir da tardiña, e comendo lacón.
A obra de Diego Vites presentada o pasado venres día 23 de novembro, que comprendía traballos realizados entre o 2008 e o 2012, e que estará exposta ata o 7 de decembro, non deixou impasible a ninguén. Entre as habilidades do autor atópase a de 'con-mover' ao espectador, ben polo abano cromático, ben pola pincelada, ou a agresividade que as figuras denotan en moitas ocasións.
Xogando cos significados e conceptos do que é ou non é arte, e interesado pola visibilidade e invisibilidade do autor nos lugares de (in)visibilización artística —un bo exemplo é a última creación denominada Ser Xesta, que cubrimos hai uns meses, e que tamén se pode atopar en Plétora— Vites creou unha obra para a ocasión, unha reminiscencia do efémero, onde parecía estar sentado nunha cadeira, nun recuncho da exposición, cuberto de follas secas de outono.
Formulada como un todo, nun percorrido pre-deseñado, a obra exposta desprende a personalidade do artista. Lenzos con debuxos de homes espidos dos que sae un terceiro brazo —detalle, o de modificar a naturalidade do corpo, por certo, presente en varias das obras—, cadros nos que se xoga co soporte, coa mobilidade da obra e o súa interacción co chan-parede, ou unha escada situada a carón dun palé sostido por barras de obra e atado á viga do propio edificio (para que o espectador puidese obter outra perspectiva da mostra), foron os elementos centrais situados no galpón. Ademais, na entrada ao galpón, nunha especie de túnel, tiñamos un televisor cun clip de video dun equipo de baseball amateur xaponés que, casualmente, se chama Vites.
NON TRABALLAR NUNCA
Eran as palabras que se lían nun cartaz que presidía o galpón, e que están relacionadas co Maio do 68 sobre unha pintada situacionista. Son, para o artista, un intento por reivindicar o traballo do creador, que se ben nalgúns círculos pode non ser considerado como traballo de verdade, se trata dunha tarefa continua de busca na expresión de ideas e emocións, que non comprende de horarios laborais, nin de necesidades fisiolóxicas. Xa non só ao falar do proceso interno de xestación da idea, mais tamén da propia execución da obra e posterior exposición e montaxe. Unha labor, que sen ironía, pode resultar esgotadora, debido a esixencia de abstracción, elaboración discursiva e posterior plasmación física e química.
En relación con aqueles traballos e creacións que non foron finalizados ou que nunca viron a luz por diversas razóns, Diego Vites instalou no cubo branco unha proxección de obras persoais, onde, entre outras, se podían ver os seus experimentos, cada vez máis recorrentes, con obxectos inchables e homages.
Nese lugar místico que é o remolque do bosque, puidemos asistir a unha montaxe de ramas e madeiros que semellaban arder de cando en cando, xa que unha máquina deixaba escapar golpes de fume. Unha metáfora, para Vites, sobre esa arte que non quenta, que só é fume. Corolario
Deixo fóra desta reportaxe máis reflexións sobre a exposición. Pero é que podería adicarlle horas á obra de Diego Vites. É que, cando un vai á exposición dun amigo, tende a deixarse levar. Admito pois a miña falta de imparcialidade. Pero non teño pretensións de ser obxectivo. Non podo. Pois non son obxecto, mais suxeito. O día que sexa obxectivo será —seguindo o razoamento— por que estou nunha caixa, no panteón familiar. Si lles podo prometer, porén, que o dito (sic), desborda honestidade.
Despois duns meses de ausencia, en canto á publicación de contido se refire, culturadeseu volve a escribirlles. E facémolo, ou simplemente, o fago, por mor dun encontro esperado, nunha tarde inesperada, con Nandi Alonso.
Coñecina na Televisión de Galicia. Eu era un bolseiro que deambulaba pola redacción con cintas sobre accidentes, ataques de xabarís, e tractores que provocaban disputas rocambolescas entre veciños. Ela dirixíame ás cabinas de edición, sempre cun sorriso por saúdo.
Non tardei en saber que aquel ollar abstraído pero amable, era o ollar dunha artista. Pasaron os meses, máis dun ano, e ao final concertamos unha entrevista. Os motivos? Varios, e o karma tivo moito que ver. Pero a verdade é que a inminente exposición que realizará o 5 de decembro no Campus Stellae de Santiago, brindoume a escusa perfecta para poder falar de e con ela; e da súa obra, claro.
A cita
Así, chegou Nandi, a un encontro concertado e esperado, ao Hotel Moure de Compostela. Tarde, pola miña culpa, pois unha inesperada sesión de fotos con Onyvá Gastronomic, nunha bañeira grande que quería ser jacuzzi, atrasou a entrevista.
Licenciada en Historia da Arte, non deixou nunca de investigar e afondar no seu proceso de creación artística. Pousa os lenzos no chan, e así os pinta ao óleo. Di que deste modo, co óleo e no chan, pode acadar matices que coa pintura acrílica e a posición vertical do cadro non se atopan. Resulta curioso que, a pesares de realizar as obras deste xeito, consiga unha gran profundidade, con diferentes planos superpostos.
Cada centímetro da imaxe, polo menos os daquelas pertencentes á última das súas etapas —conceptual e abstracta— garda unha sensación, unha emoción e un momentum. "Nandi Alonso traballa con sensacións, non con realidades obxectivas nin vista preseleccionadas", afirma nunha crítica o profesor universitario David Chao. Con reminiscencias a Turner, á estampa xaponesa e a fotografía, a pintura de Alonso é puramente íntima e emocional. Por iso, na nosa cita, afirmou sentirse 'exposta' na súas primeiras exposicións, dado que aqueles lenzos eran unha ventá á súa cabeza; a momentos e estados anímicos determinados. Agora, despois de máis de trinta inauguracións —desde Nova Iorque, Xenebra, Barcelona, a Galicia— xa está afeita.
"Ao principio non quería vender os cadros", comentoume mentres bebiamos unhas cervexas preto da Praza de Cervantes (nun bar claro, non na rúa). O afecto que lles tiña era demasiado grande —ao igual que a súa carga emocional—, como para permitir que un estraño os levase para a súa casa e os pendurase na súa parede. Eran como anacos da súa vida, expresións multi-significado que pasarían a decorar un lugar totalmente alleo ao útero que os creou.
Todo artista ama ou odia as súas obras. Han de ser unha mensaxe codificada verbo da súa visión do mundo. O artista, para Alonso, ha de plasmar o que sinte, pensa, ou o que a realidade lle transmite. Senón, convértese nun mero produtor, un marchante de produtos artísticos.
O mércores 5 de decembro poderedes e poderei ver as obras de Nandi en directo no Campus Stellae de Compostela baixo o nome de EfíMeRo, cunha parte de debuxo chamada cAliGrAFiA dE Lo EfíMeRo. Vai ser a miña primeira vez xa que polo de agora so puiden ver as obras por mediación electrónica. Así que ata entón, resérvome unha reflexión máis profunda. Déixovos unha mostra da súa obra, que, estrañamente, e tras a nosa conversa, sinto moi preto.
Corolario
Un síntese ben ao volver a escribir despois de tantos meses adicado a outras labores. Síntese mal, porén, por que desde a última publicación de culturadeseu, o xornalismo —como empresa, como traballo— viuse profundamente danado, e atravesa un proceso de erosión continua. Cada vez vólvese máis complicado vivir disto. Afortunadamente o xornalismo —como modo de entender a vida, como entidade metafísica— non deixa de cambiar e transformarse. O malo é que ás veces os soños crean monstros. Pero para iso xa estamos eu, e tantos coma min, aquí, de volta ás trincheiras.
Parte da equipa de CULTURADESEU (Manuel Turnes, Ricardo Saavedra e Elena Cancelas) desprazouse ata a Cidade da Cultura sita en Santiago de Compostela, con motivo da exposición que desvirgou o Museo de Galicia (que agora é o Museo Centro Gaiás), 'Gallaecia Pétrea', e, con sinceridade, a sensación tras visitala estivo moi preto da desazón (quizáis motivada polo cansanzo) e da decepción (quizáis motivada pola desazón)
Anacronismos
Para facerse unha imaxe do que alí se expón só vos direi que se atopan exhibidas 341 pezas, cedidas por 91 institucións, e que, coa pedra como fío condutor, percorren a historia de Galicia, parte de España e o norte de Portugal, dende a prehistoria ata a contemporaneidade. É, ao meu parecer, unha exposición moi pouco didáctica (cun carácter eminentemente histórico), mal formulada no espazo, e en certa medida anacrónica.
Dándolle voltas ao asunto concluín que — sen importar que se gastaran arredor dun millón e medio de euros nesta exhibición pétrea — o problema non debía de ser o enfoque; nin que se destinaran unha parte importante do presuposto en facer uns palés de madeira a medida; nin que foran demasiadas obras para unha exposición temporal; nin que non existise interactividade algunha; nin que os cartaces informativos fosen demasiado pequenos; nin que semellase que estaba todo a medio facer; nin... O problema principal é, quizáis, que o modelo museístico está xa agora, no século XXI, obsoleto. E como a min xa non me poden acusar de non estar interesado na cultura (evidente é o título e propósito deste medio dixital) e menos da cultura en Galicia (de seu), pois considero, e saco en claro, que a exposición de 'Gallaecia Pétrea' é unha metáfora da visión institucional da creación artística: inherte, sen sentimento, non voluble nin disoluble, conservadora e demasiado estática.
De seguro que o traballo do seu comisario Miguel Fernández-Cid (antigo director do CGAC) é impoluto, e eu non son máis que un begginer; de seguro, que para aos amantes da historia da arte é unha gozada poder ver nun só edificio como evolucionou a pedra ao longo dos séculos. Pero, coa cantidade de cartos que xa levan investidos na Cidade da Cultura (agora entre 400 e 500 millóns de euros) semella que este medio millón máis é outra pedra na pirámide. Unha pedra que vale tanto como o gasto expositivo anual do CGAC ou o orzamento do MARCO de Vigo; Unha pirámide que está a lastrar os orzamentos en cultura de toda Galicia; que foi froito dun concurso (como o do decidir colocar palés na exposición, ao mellor hai que cambiar o xurado), e cuxa estrada de acceso leva o nome de Manuel Fraga Iribarne.
Por este, e outros motivos, atrévome a ironizar e dicir que esta exposición podería ser parte dun conto: 'Gallaecia Pétrea ou un percorrido pola vida de Don Manuel'; 'Gallaecia Pétrea ou as ofrendas ao Faraón'.
Tamén hai que ter en conta (ou quero facelo), como comentei en entradas anteriores, que debe existir unha administración conservadora e ortodoxa para xurdan iniciativas contrarias e alternativas, senón esto sería un mayhem.
Björk, Panorama e París de Noia
Quizáis moitos xa se percataron de que a campaña para venda de entrada do concerto de Björk na Cidade da Cultura durou demasiado. A verdade é que se non se pendurou xa o cartel de completo durante a primavera, era raro. Algo estaba a pasar. Hai quen dixo ironicamente que a islandesa ía facer realmente un acústico. E correu un burdo rumor sobre unha actuación conxunta entre a cantante, Panorama e París de Noia. (Se vistes o video presentado por Ricardo Saavedra ata o final saberedes de que estou a falar). Ao final parece que todo saiu ben. Non houbo cheo total, pero Xesús Vázquez asistiu.
Sen máis.
Abur.
.jpg)
